Onderzoek Zorg voor je ouders

Onderzoek: De Cijfers en Uitslagen

Voor het onderzoek 'Zorg voor je ouders' (uitgevoerd door het Nationaal Seniorenpanel van ANBO-PCOB) werden 1303 volwassen kinderen die voor hun ouders zorgen gevraagd naar hun ervaringen. Daaruit bleek dat die zorg meer is dan even bijspringen. De zorgende kinderen regelen, sjouwen, poetsen. Ze rennen heen en weer tussen werk, hun eigen kinderen en hun ouders. Van hen zorgt 80 procent wekelijks of vaker, soms zelfs dagelijks, voor hun ouders. Bijna de helft (45 procent) doet dit al vijf jaar of langer. Uit lief de, maar pittig is het wel; 63 procent ervaart spanning of stress.

Een echtpaar van 66 en 74 jaar vertelt

“We ondersteunen mijn schoon moeder van 103 al ruim dertig jaar. Ze woont nog ‘zelfstandig’ doordat mijn man en ik haar boodschappen doen, meegaan naar de huisarts, specialist en opticien, haar maal tijden regelen, alle financiën doen, haar zorg organiseren, en ga zo maar door. Sinds kort geven wij ook nog onder steuning aan de oudere broer van mijn man. Wij hadden ons leven op deze leeftijd heel anders voor gesteld. We hebben zelf ernstige gezondheidsklachten. Het is echt te veel. We zijn ten einde raad!”

Wij hadden ons leven op deze leeftijd heel anders voor gesteld. We hebben zelf ernstige gezondheidsklachten. Het is echt te veel. We zijn ten einde raad!

Zorg voor je ouders | Je ouders helpen | ANBO-PCOB

Er is veel vaker zorg nodig voor moeder dan voor vaders

Kinderen zorgen vaak én met liefde voor hun ouders, ook in Nederland. In 2022 zorgde 37 procent van de kinderen van 80-plussers voor hun ouders, tien jaar eerder was dat 32 procent (bron: CBS). Opvallend: 76 procent van de kinderen zorgt vooral voor hun (schoon)moeder en slechts 23 procent voor hun (schoon)vader. Vrouwen leven weliswaar zo’n drie jaar langer dan mannen, maar dat kan het grote verschil niet verklaren. De belangrijkste factor lijkt te zijn dat vrouwen op latere leeftijd vaker alleen wonen. Ruim twee derde van de mannelijke 80-plussers is samenwonend (67 procent), tegenover nog geen derde (31 procent) van de vrouwen (bron: CBS). Als ouderen alleen wonen, doen ze eerder een beroep op de kinderen.

De relatie kantelt, van kind naar regisseur

Mensen die voor hun ouders zorgen, worden het aanspreekpunt voor artsen en instanties, ze regelen de administratie, beheren de financiën en begeleiden hun vader of moeder naar allerlei afspraken. De ouder die altijd de regie had, verliest die. Het kind neemt het over. Dat voelt ongemakkelijk, soms zelfs onnatuurlijk. De intensiteit van de zorg stijgt met de leeftijd van de ouder: voor 80-plussers is de zorg vaker praktisch en medisch van aard, terwijl er voor 69-minners vaker digitale en administratieve ondersteuning nodig is.

Bijna de helft (49%) van de kinderen maakt zich zorgen over hoe de zorg van hun ouders in de toekomst verder zal gaan.

De zorg die kinderen geven:

Hulp/zorg	Percentage kinderen die deze hulp biedt
Digitale hulp	64%
Financiën en administratie	61%
Begeleiding naar en aanspreekpunt voor medische zorg	59%
Aanwezig zijn voor afleiding of troost	54%
Boodschappen doen, eten voorbereiden	51%
Klussen in huis en tuin	45%
Begeleiding of vervoer naar sociale activiteiten	36%
Zaken rond (levens)testament bespreken	33%
Huishouden, zoals wassen, afwassen, poetsen	30%
Aanwezig zijn wanneer de ouder niet alleen kan zijn	26%
Medische verzorging (medicijnen, steunkousen)	12%
Persoonlijke verzorging (zoals helpen met aankleden of wassen	8%

Cartoon zorg voor je ouders telefoon - OuderENwijzer

Emotionele zorg is zwaar en kost veel tijd

Zorgen voor een ouder is een intensieve taak: 80 procent van de kinderen ondersteunt de ouder wekelijks of vaker, sommigen (16 procent) zelfs dagelijks. Heeft de ouder lichamelijke klachten, dan loopt dit op tot 85 procent. Bijna de helft van de kinderen (45 procent) zorgt al vijf jaar of langer voor hun ouders. En wanneer een ouder alleenstaand is, zien we dit beeld nog vaker: 52 procent is dan al minstens vijf jaar aan het zorgen. De taak die de meeste tijd kost? Aanwezig zijn voor troost of afleiding. Er zijn, luisteren. En de angst, het verdriet en de verwarring zien bij de ouder is best zwaar.

De zorg is zwaarder voor vrouwen

Zorgen voor een ouder vraagt tijd en heeft grote gevolgen voor het dagelijkse leven. De ‘zorgers’ moe ten voortdurend schakelen om de zorg te combineren met werk, privé en de eigen kinderen. Vooral als de zorg intensiever wordt of niet gedeeld kan worden, komt de balans onder druk te staan. De helft van de mensen kan de zorg voor de ouders soms of zelfs vaak niet combineren met het eigen leven. Vrouwen hebben daar meer last van dan mannen (54 versus 35 procent). Ook voor mensen die de zorg voor hun ouders alleen dragen, geldt vaker dat ze dit niet altijd goed kunnen combineren met het eigen leven (57 procent).

Bijna de helft van de kinderen (45%) zorgt al vijf jaar of langer voor hun ouder(s).

Zorg voor je ouders cartoon - OuderENwijzer

De zorg heeft een grote impact op het dagelijkse leven

Achter de onderzoekscijfers schuilt een grote mentale en emotionele belasting. Veel kinderen hebben het gevoel voortdurend verantwoordelijk te zijn. “Alsof je altijd aanstaat.” Schuldgevoel speelt vaak een rol, zeker als de zorg moeilijk te combineren is met werk, gezin en tijd voor zichzelf. “Ik heb het gevoel nooit genoeg te doen.” De zorg wordt zwaarder als de gezondheid van de ouder achteruitgaat. Dementie, gedrags- en karakter- veranderingen vragen veel van kinderen. Ook het emotionele aspect is zwaar: het lijden van een ouder zien en daar weinig aan kunnen doen, kan gevoelens van machteloosheid oproepen. De professionele zorg sluit niet altijd aan. De kinderen moeten vaker bijspringen door wachttijden, onduidelijke afspraken of zorgverleners die langs elkaar heen werken. “Gebrekkige zorg en het niet nakomen van afspraken door zorgverleners”, noemt iemand als belangrijke bron van stress.

Ik heb het gevoel nooit genoeg te doen

Soms zijn er spanningen tussen de zorgers

Gelukkig kunnen de meeste kinderen de zorg delen met broers en zussen, familieleden, de eigen kinderen, vrienden of kennissen. Maar 15 procent staat er wel alleen voor. Dat is extra pittig. De samenwerking met familie of vrienden en het verdelen van de zorgtaken verloopt meestal in goede harmonie. Maar soms komen oude familiepatronen naar boven. Dat kan leiden tot spanningen, zeker als de zorg ongelijk verdeeld is: “Mijn moeder heeft vier kinderen en er is er één die overal voor opdraait.” Ruim één op de drie mensen (36 procent) ervaart spanningen bij de gezamenlijke zorg. “De relatie met broer en zussen, dat geeft de grootste spanning.”

Bijna twee derde van de kinderen (63%) voelt wel eens stress of spanning door de zorg voor hun ouder.

De eigen regie staat onder druk, aan beide kanten

Van de zorgenden zegt 43 procent (af en toe) over de hulp te botsen met een ouder. Als die mentale pr blemen heeft, wordt dat vaak erger. De ouder wil tegen elke prijs de eigen regie houden, maar dat is niet altijd mogelijk. En het kind krijgt ongewild de regie. “Hij wil geen hulp van buitenaf, wij vinden dat dat wel moet”, zegt een dochter. Een zoon vertelt: “Mijn vader wil dat alles op zijn manier gebeurt.” Sommige kinderen voelen zich overvraagd of ervaren weinig waardering. “Mijn vader ziet niet hoeveel tijd en energie het mij kost.”

De ouders in huis nemen is meestal geen optie

Wonen is een belangrijk discussiepunt. De meeste ouderen willen in hun vertrouwde woning blijven wonen. “Ze wil nergens anders wonen, dat is onbespreekbaar”, vertelt een dochter. De angst en weerstand om opgenomen te worden in een verpleeghuis is groot. Vader of moeder in huis nemen als die niet meer zelfstandig kan wonen, is voor veel kinderen (73 procent) geen optie. Als ze het al overwegen, dan alleen als het tijdelijk is. Van de kinderen van 90-plussers zegt zelfs 85 procent dat in huis nemen niet mogelijk is. Overigens heeft eerder onderzoek van ANBO-PCOB al laten zien dat omgekeerd hetzelfde geldt: 73 procent van de ouderen geeft aan liever niet bij hun kinderen in huis te wonen (Onderzoek ‘Krachtig ouder worden’, 2024). Een extra reden voor ouderen om op tijd na te denken over alternatieve woonmogelijkheden.

Ze hebben zoveel voor ons gedaan en ons een geweldige jeugd gegeven – het kost geen enkele moeite om er nu voor hen te zijn.

Ze zorgen met liefde, maar het is wel zwaar

Ruim vier op de tien kinderen zorgen voor meer dan één ouder, schoonouder of stiefouder. De meesten doen dit graag en met liefde. Maar het vraagt wel tijd en energie. Van hen vindt 44 procent het best zwaar. “Zowel de zorg voor mijn vader als voor mijn moeder vergt veel, mede door mijn werk”, zegt een dochter. Situaties verschillen sterk, maar de zorg voor meerdere ouders maakt wel duidelijk waar de grens ligt in wat kinderen zelf kunnen en willen opvangen. Het idee dat in Nederland kinderen niet voor hun ouders willen zorgen, is onterecht. Zoals een zoon verwoordt: “Ze hebben zoveel voor ons gedaan en ons een geweldige jeugd gegeven – het kost geen enkele moeite om er nu voor hen te zijn.”