Ouderen praten niet altijd over hun eenzaamheid

Eenzaamheid onder ouderen blijft mogelijk vaker onopgemerkt dan gedacht. Met name mannen, mensen met een goede gezondheid, mensen met een partner of migratieachtergrond geven minder vaak aan eenzaam te zijn, terwijl zij volgens een indirecte meting wel degelijk eenzaam zijn.

Dat blijkt uit een nieuwe studie uit het PROMISE-project waarmee Leyden Academy naar buiten komt voorafgaand aan de Week tegen Eenzaamheid, van 24 tot en met 30 september. Onderzoekers hebben gekeken naar welke factoren een rol spelen bij het onderrapporteren van eenzaamheid onder ouderen. De onderzoekers analyseerden gegevens van Nederlandse, Marokkaanse en Turkse mensen tussen de 55 en 66 jaar. Zij vergeleken wat ouderen aangaven wanneer er rechtstreeks naar hun eenzaamheid werd gevraagd met een indirecte meting van eenzaamheid. Daaruit blijkt dat mannen, mensen met een goede gezondheid en mensen met een partner minder geneigd zijn hun eenzaamheid te benoemen, ook als de indirecte meting laat zien dat zij even eenzaam zijn als hun tegenhangers.

“Dit wijst erop dat het taboe rond eenzaamheid sterker is in groepen van wie minder wordt verwacht dat zij eenzaam zijn” zegt Tineke Fokkema, als projectleider betrokken bij het onderzoek. “Het beeld bestaat immers dat mannen mentaal sterk zijn en mensen met een partner of een goede gezondheid weinig reden hebben om eenzaam te zijn. Hierdoor is het moeilijker om eenzaamheid toe te geven en leidt een directe vraag eerder tot sociaal-wenselijke antwoorden.”

Culturele eenzaamheid

Ook ouderen met een migratieachtergrond gaven minder vaak toe eenzaam te zijn dan niet-migranten, maar alleen wanneer de indirecte meting bij beide groepen een hoge mate van eenzaamheid liet zien. Wanneer deze meting wees op geen of weinig eenzaamheid, gaven migranten juist vaker rechtstreeks aan zich eenzaam te voelen dan niet-migranten. Een mogelijke verklaring is dat migranten eenzaamheid niet alleen ervaren als een gebrek aan sociale contacten, maar ook als het missen van een vertrouwde taal, cultuur of omgeving. Dit wordt ook wel culturele eenzaamheid genoemd.

Het PROMISE-project, dat in 2024 van start ging, zoomt in op deze specifieke groep: oudere migranten uit niet-Europese landen. Zij zijn gemiddeld vaker eenzaam dan Nederlandse ouderen, maar praten daar zelden over.

Kwetsbare positie

In samenwerking met oudere migranten worden handleidingen, trainingen, video's en e-learnings ontwikkeld die direct inzetbaar zijn in de praktijk. PROMISE bouwt daarbij voort op interventies die in de praktijk al worden ingezet. Zo is Samen tegen Eenzaamheid inmiddels actief bij 28 maatschappelijke organisaties, met 42 groepen in 11 steden en meer dan 500 deelnemers. Stichting Gouden Mannen heeft een groepsinterventie voor mannen met een migratieachtergrond die in een kwetsbare positie zitten en UP! Nederland biedt gespreksgroepen in 12 talen die meer dan 14.000 ouderen hebben bereikt, waaronder velen met een migratieachtergrond.