Wie mag er voor u beslissen als u dat zelf niet meer kunt? | OuderENwijzer
Dossier: alles goed geregeld?

'Wie mag er voor u beslissen als u dat zelf niet meer kunt?'

Geschreven door: Jeroen Fidder | Foto's: Marijn Fidder

 •  Leestijd: 2 minuten

Expertinterview met Rieneke Stelma-Roorda, universitair docent aan de Vrije Universiteit in Amsterdam

De manier waarop we in Nederland om gaan met het levenstestament, kan leiden tot problemen. Dat signaleert Rieneke Stelma-Roorda. En zij kan het weten, want ze promoveerde op dit onderwerp.

Rieneke Stelma-Roorda doet onderzoek naar de juridische ondersteuning en bescherming van ouderen die niet meer zelf kunnen beslissen en ze promoveerde op het onderwerp 'levenstestament'. Aan haar een paar vragen over dit belangrijke document.

Wat is het verschil met een 'gewoon' testament?

"Een testament regelt wat er met je bezittingen gebeurt na je overlijden. Een levenstestament gaat over de periode dat je nog leeft, maar niet meer wilsbekwaam bent. Bijvoorbeeld door ziekte of een ongeluk."

Is een levenstestament verstandig?

"Heb je geen levenstestament en raak je wilsonbekwaam, dan regelt de rechter een beschermingsbewind of mentorschap. Daar gaat vaak tijd overheen. Bovendien staat je vertegenwoordiger dan onder toezicht van een rechter. Met het levenstestament wijs je zélf een vertegenwoordiger aan en bepaald je dus zelf wie er voor je mag beslissen als je dat zelf niet meer kunt. Ook kun je je wensen en voorkeuren erin vastleggen. De rechtspraak erkent het levenstestament en geeft er voorrang aan. Dat functioneert goed, mits er goede waarborgen zijn vastgelegd. Een goede waarborg is registratie bij het Centraal Levenstestamentenregister van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB). Dat regelt de notaris. Zo is altijd duidelijk wat de laatste, geldige versie is. Een andere waarborg is dat je naast een vertegenwoordiger ook een toezichthouder aanwijst. Die controleert of de vertegenwoordiger zijn werk goed doet."

Hoe kom je aan een levenstestament

"Laat je eerst goed informeren tijdens een informatieavond of bij de notaris. De notaris maakt een conceptakte, die je rustig kunt doorlezen. Daarna wordt de akte ; 'gepasseerd'. Je ondertekent deze in het bijzijn van de notaris."

Kan het ook zonder notaris?

"Dat kan in theorie. Er zijn online voorbeelddocumenten waarmee je zelf een levenstestament maakt. Maar in de praktijk wordt zo'n document vaak niet geaccepteerd, vooral niet door banken en vaak ook niet door instanties zoals de gemeente en het zorgkantoor. Zij willen de zekerheid dat een notaris de wilsbekwaamheid heeft gecontroleerd."


Positie 4

Het levenstestament staat op plek vier van meest getekende notariële akten in Nederland.

Bron: KNB, september 2025

Interview Rieneke - Ouderenwijzer - informatie alles geregeld

U pleit voor een wettelijke regeling. Waarom?

"Dan hoeft niemand eraan te twijfelen of een levenstestament rechtsgeldig is. En wetgeving biedt meer voordelen. Uit mijn onderzoek blijkt dat er ook problemen kunnen ontstaan, zoals financieel misbruik en ruzies tussen vertegenwoordigers. Goede wettelijke waarborgen zijn daarom belangrijk, waaronder de mogelijkheid voor de rechter om in te grijpen. Zonder wettelijke regeling is het verstandig om in je levenstestament duidelijke afspraken te maken met de vertegenwoordiger en een vorm van toezicht op te nemen. Dat is ook in het belang van de vertegenwoordiger: het biedt duidelijkheid en kan conflicten voorkomen."

Hoe zit het in andere landen?

"In Engeland, Wales, België, Duitsland en Zwitserland is het levenstestament wel wettelijk verankerd. Vaak met specifieke waarborgen voor situaties waarin de uitvoering van een levenstestament problemen oplevert. Zo kan in Engeland een gespecialiseerde instantie onderzoek doen naar vermoedens van misbruik, bijvoorbeeld door bankafschriften op te vragen bij de vertegenwoordiger. Ook is in veel landen beter geregeld wat er moet gebeuren in internationale situaties. Nederland heeft een belangrijk verdrag nog niet bekrachtigd dat afspraken tussen landen maakt. Dat kan lastig zijn, bijvoorbeeld als iemand een vakantiehuis in het buitenland heeft dat verkocht moet worden."

Is een levenstestament duur?

"Voor sommige mensen wel. Niet iedereen kan de notariskosten betalen. Een belangrijke aanbeveling uit mijn onderzoek is daarom: maak het levenstestament toegankelijker. Duitsland kent een model waarbij mensen hun levenstestament zelf registeren. Dit heeft wel minder bewijskracht, want niemand controleert of diegene wilsbekwaam was. In België kan dat bij de griffie van de rechtbank. Ook in Nederland zijn ideeën, zoals een sociaal notariaat: notariële hulp tegen lagere kosten voor mensen met een kleinere beurs.

Weet iedereen dat er zoiets als een levenstestament bestaat?

"Vooral voor ouderen is het een bekend fenomeen. Maar het is voor mensen van alle leeftijden belangrijk om hierover na te denken. Daarbij helpt het om het gewoon eens te bespreken met je naasten. Dan weet ook je vertegenwoordiger wat je wensen zijn, en waarom. Mensen denken liever niet na over situaties waarin ze zelf niet meer kunnen beslissen. Toch is het belangrijk dit te doen, ook nog nadat je een levenstestament hebt opgesteld."


1,8 miljoen

Ruim 1,8 miljoen Nederlanders hebben een levenstestament.


Het levenstestament

Een levenstestament is een document waarin u vastlegt wie er namens u beslist als u tijdelijk of blijvend zelf geen beslissingen meer kunt nemen. Bijvoorbeeld door een ziekte als dementie of een ongeval. In een levenstestament bepaalt u wat er dan gebeurt met uw geld en wie voor u medische keuzes maakt en daarbij úw wensen respecteert. Een levenstestament is een notariële akte. U voorkomt ermee dat de rechter een bewindvoerder of mentor voor u aanwijst. U wijst nu zelf iemand aan. Het is belangrijk dat u uw wensen goed over legt met degene die u aanwijst als vertegenwoordiger en dat u uw levenstestament actueel houdt. Ook belangrijk is dat u het document laat opstellen bij de notaris. Dat geeft de meeste zekerheid.

Wilt u meer weten?

Deze tipgids geeft een duidelijk overzicht van alles wat u moet weten over het levenstestament. U leest wat een levenstestament precies is, waarom het belangrijk kan zijn en wat u er allemaal in kunt regelen, zoals financiële, medische en persoonlijke wensen.

De Tipgids is ontwikkeld door ANBO-PCOB en in samenwerking met notarissen en geeft u praktische vragen, voorbeelden, checklists en duidelijke uitleg.

ouderenwijzer-tipgids-levenstestament-anbo-pcob-staand-03
Podcast Leven tot het laatst

Wilsverklaringen en levenstestament

Regie begint niet in het ziekenhuis, maar aan de keukentafel.

ouderenwijzer-leven-tot-het-laatst-podcast-levenstestament