Podcast

Wilsverklaringen en levenstestament

Geschreven door: Tekst: Manon Huntjens | Foto’s: Sylia de Graaf

• Leestijd: 4 minuten

Regie begint aan de keukentafel

Wij mensen zijn kampioen uitstellen. De belastingaangifte. Die afspraak met de tandarts. Die ene kast die al maanden ‘ooit’ uitgezocht moet worden. Er is één onderwerp waarbij uitstel extra begrijpelijk is en tegelijkertijd grote gevolgen kan hebben: vastleggen welke zorg en behandeling u wel of niet wilt, voor het geval u daar zelf niet meer over kunt beslissen.

Jaap van Riemsdijk, voorlichter bij de NVVE (Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde), ziet het dagelijks. Mensen die het gesprek graag wilden voeren, maar er nooit aan toe zijn gekomen. Zijn uitgangspunt is nuchter en geruststellend: regie begint niet in het ziekenhuis, maar aan de keukentafel. Met koffie, papier en een gesprek dat niet in één keer af hoeft.

Luister hieronder onze podcast met Jaap van Riemsdijk. De tekst gaat verder onder de podcast.

Vastleggen is geen controle, maar verlichting

Een wilsverklaring is bedoeld voor situaties waarin u zelf niet meer kunt zeggen wat u wilt. Bijvoorbeeld na een ernstig ongeluk of bij vergevorderde ziekte. Het is geen draaiboek voor de toekomst en ook geen poging om alles te beheersen. Het is een houvast voor artsen en naasten wanneer beslissingen niet meer vanzelfsprekend zijn.

Om daarin overzicht te bieden, werkt de NVVE met drie kerndocumenten. Niet om het ingewikkeld te maken, maar juist om structuur te brengen in wat voor veel mensen voelt als een wirwar van formulieren en termen.

Wilsverklaringen en levenstestament: regie begint aan de keukentafel

Het behandelverbod: duidelijkheid zonder omwegen

Het meest onderschatte document is volgens Van Riemsdijk het behandelverbod. Juridisch is het krachtig, juist omdat het eenvoudig is: u mag behandeling weigeren. Dat kan mondeling, maar een schriftelijke vastlegging is essentieel wanneer u zelf niet meer kunt spreken.

Het gaat daarbij niet om afvinken, maar om betekenis geven. Wat verstaat u onder kwaliteit van leven? Wanneer voelt doorbehandelen niet meer als zorg, maar als belasting? Dat antwoord is persoonlijk en kan in de loop van het leven veranderen. Daarom hoort een behandelverbod niet in een la, maar in gesprek: met uw huisarts en met de mensen die dichtbij u staan.

Een belangrijk misverstand wordt daarbij vaak uit de wereld geholpen: een behandelverbod betekent niet dat comfortzorg stopt. Pijnbestrijding en verlichting van klachten blijven onderdeel van goede zorg.

Euthanasieverzoek: wens en werkelijkheid

Een euthanasieverzoek kan mondeling of schriftelijk worden vastgelegd, maar het is geen besluit dat u alleen neemt of kunt afdwingen. De arts beoordeelt het verzoek aan wettelijke criteria: het moet vrijwillig en weloverwogen zijn, en er moet sprake zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden.

Daar zit een cruciale nuance. Uitzichtloos is medisch: een ziekte is niet te genezen. Ondraaglijk is persoonlijk. Wat voor de één nog te dragen is, kan voor een ander onaanvaardbaar worden. Juist daarom is het belangrijk om in een verklaring te beschrijven wat voor u ondraaglijk lijden betekent. Concreet en herkenbaar, zonder te verdwalen in lange teksten die op een moeilijk moment niet meer te overzien zijn.

Volmacht: wie spreekt namens u?

De volmacht is het kortste document, maar vaak van grote betekenis. U wijst iemand aan die namens u mag handelen wanneer u dat zelf niet meer kunt. Zonder volmacht volgt de wet een vast ‘familierijtje’. Dat past niet altijd bij hoe mensen hun leven hebben ingericht – zeker niet als een goede vriend of vriendin dichterbij staat dan familie, of als u bewust iemand anders wilt aanwijzen.

En het levenstestament?

Waar een testament zaken regelt ná overlijden, regelt een levenstestament zaken tijdens het leven als u daar zelf niet meer toe in staat bent . Denk aan financiële beslissingen, de woning, een onderneming of schenkingen. Het is vooral praktisch en in sommige situaties noodzakelijk.

De NVVE adviseert om medische wilsverklaringen niet in het levenstestament op te nemen. Elke wijziging vraagt dan opnieuw om een notaris. Praktischer en even rechtgeldig is het om ze zelf op te stellen, bijvoorbeeld op basis van de model-wilsverklaringen die de NVVE uitgeeft. Als u wilsverklaringen toch via een levenstestament wilt regelen, verwijs dan vanuit het levenstestament naar bijlagen die u zelf beheert en kunt aanpassen. Dat houdt het flexibel én betaalbaar.

Klein beginnen is groot genoeg

De belangrijkste stap is niet het formulier, maar het gesprek. Wat vindt u belangrijk? Wat wilt u voorkomen? Schrijf het eerst in klad. Laat het even liggen. Bespreek het met uw huisarts en zorg dat het in uw dossier komt. Deel het met naasten. En pas het aan wanneer uw leven of inzichten veranderen.

Regie begint niet in het ziekenhuis, maar thuis. Aan de keukentafel. Door uw wensen te bespreken en vast te leggen, ontlast u niet alleen uzelf, maar vooral de mensen die later misschien namens u moeten beslissen. U geeft hen richting op een moment dat emoties hoog kunnen oplopen. Het hoeft geen perfect gesprek te zijn. Het hoeft alleen gevoerd te worden.

Verder luisteren

In OuderenWijzer, een podcast van ANBO-PCOB over leven tot het laatst, gaat Jaap van Riemsdijk dieper in op wilsverklaringen, het levenstestament en veelvoorkomende misverstanden.

Waar kunt u nog meer naar de podcasts luisteren?

Er zijn, naast onze website, meerdere manieren om onze podcast te beluisteren. U vindt alle afleveringen op de onderstaande platformen:

Levenseinde en nalatenschap

Alles over levenstestament

Wat is een levenstestament, wie mag namens u beslissen en wat kost het?

Lees meer

anbo-pcob-tipgids-levenstestament-coverfoto

Gerelateerde artikelen

Podcast Erven zonder scherven

Erven zonder scherven: hoe voorkomt u ruzie in de familie?

Een erfenis draait zelden alleen om geld. Het gaat over erkenning, over oud zeer, over zaken die nooit helemaal zijn uitgesproken. Geld krijgt emotionele lading, spullen worden symbolen. Wie krijgt wat en vooral: waarom? Juist daardoor kan een nalatenschap uitgroeien tot een bron van familieconflicten.