De resultaten van het angstonderzoek

Bijna zeven op de tien 65-plussers zijn nu angstiger dan toen ze jonger waren. Dat blijkt uit de via het Nationaal Seniorenpanel gehouden peiling van ANBO-PCOB onder 8224 ouderen. Waar zijn zij precies bang voor en wat betekent dat voor hun leven?

De twee grootste zorgen die ouderen hebben betreffen thema’s die heel dichtbij ze staan. En dat is logisch: het zijn zaken waarmee 65-plussers vaak mee te maken krijgen. Hun partner, familieleden, vrienden en kennissen worden ermee geconfronteerd en ouderen weten: dit zou ook mij kunnen overkomen.

De angst voor ziekte en verlies van de regie

Op nummer één van de angst-ranglijst staat: het verlies van zelfstandigheid, de vrees om afhankelijk te worden van anderen. Maar liefst 35 procent van de ouderen benoemt deze angst. Een man van 73 jaar zegt daar over: “Ik denk er heel vaak aan. Ik wil niet afhankelijk worden, ik wil absoluut niet dat mijn kinderen mij moeten verzorgen.” Op nummer twee staat het krijgen van een ernstige ziekte of langdurig lichamelijk lijden (25 procent). Een vrouw van 76: “Ik ben als de dood voor een ziekte die mij het leven zuur maakt, maar waaraan ik niet doodga, zodat ik lang moet creperen met alleen AI als hulp.”

Geriatrisch psycholoog en theatermaker Sarah Blom over dementie

Dementie betekent niet alleen ellende

Ziek worden, en dan vooral gaan lijden aan dementie, is een van de grootste angsten van ouderen. Niet alleen het vergeten, maar vooral het idee jezelf kwijt te raken, afhankelijk te worden en je waardigheid te verliezen. Geriatrisch psycholoog en theatermaker Sarah Blom kijkt daar anders naar. In haar werk in verpleeghuizen én in haar theatervoorstellingen met Dag Mama laat zij zien dat er, ondanks alles, nog verbinding mogelijk is. Soms zelfs meer dan we denken. Niemand wil dementie. Dat erkent Sarah zonder omwegen. Het is zwaar, pijnlijk en ontwrichtend. Maar het is niet automatisch het einde van betekenis of verbinding. Ze vertelt over cliënten die soms voor het eerst van hun leven ontspannen. “Ik ben eindelijk gelukkig”, zei een vrouw eens tegen haar. “Want het kan me niets meer schelen.” Blom glimlacht als ze het vertelt. “Wat een wijsheid.”

Angst voor onrust en oorlog

Met stipt op plaats drie en vier komen de angst voor oorlog en maatschappelijke onrust. In een in 2022 gehouden angstonderzoek van het Nationaal Seniorenpanel stond ‘gehackt worden’ nog op nummer één. Maar liefst 40 procent van de ouderen was daar toen het bangst voor. Dat is nu nog maar 9 procent. Er zijn dus belangrijkere thema’s opgedoemd. De toenemende onrust in de wereld wakkert blijkbaar heel andere angsten aan, zoals de vrees voor een oorlog die ook hier gevolgen heeft (25 procent) en maatschappelijke onrust en polarisatie (23 procent). Veel ouderen hebben de oorlog meegemaakt of via de verhalen van hun ouders meegekregen. “Ik ben van net na de Tweede Wereldoorlog”, zegt een vrouw van 78. “Ik heb de angst bij mijn ouders gezien en die heeft ook zijn weerslag op mij gehad. Ik ben ervan overtuigd dat deze tijd terugkomt. Wat moet mijn verstandelijk gehandicapte dochter als alles fout gaat? Dat is mijn grootste angst!”

Bang om digitaal achter te blijven

De digitale leefwereld is voor een grote groep ouderen een steeds belangrijkere bron van onzekerheid. Zo is 9 procent is bang om gehackt te worden of persoonlijke gegevens te verliezen en nog eens 9 procent maakt zich zorgen of ze het digitaal nog wel bij kunnen benen. Een vrouw van 72 vertelt: “De snelle veranderingen in de digitale wereld maken me vaak boos. De handleidingen om iets te veranderen zijn vaak onbegrijpelijk. Het geeft me stress en kost me moeite om de dingen aan te passen die echt moeten. Ik denk daarbij aan een nieuwe app van de bank of inloggen om digitaal een afspraak te kunnen maken met de huisarts. Het beïnvloedt mijn stemming.” Mensen zijn bang om niet goed mee te kunnen als het gaat om computers, internet of apps en dat heeft een grote invloed op het dagelijkse leven: maar liefst 55 procent geeft aan dat die angst regelmatig tot heel vaak opspeelt.

Spoedcursus digitale weerbaarheid

Wist u dat slechts een derde van de Nederlanders zich online echt veilig voelt? Nog minder mensen hebben het gevoel dat ze voldoende kennis hebben om zichzelf te beschermen. Op www.ouderenwijzer.nl vindt u een podcastserie over veiligheid en criminaliteit. Daarin bespreekt AI-expert Jim Stolze met presentator Inge Diepman hoe mensen digitaal weerbaarder kunnen worden. Hij vergelijkt het met trainen in de sportschool: je moet blijven oefenen. Jim deelt in de podcast praktische tips om uw veiligheid online te verbeteren. Zoals wat u kunt doen tegen spoofing, waarbij criminelen telefoonnummers of e-mailadressen vervalsen, zodat het lijkt alsof u een noodbericht krijgt van iemand die u kent. Een slimme oplossing daarvoor? Spreek met familieleden en vrienden een codewoord af, zodat u altijd kunt controleren of die noodoproep wel echt is. Nog een advies: controleer webshops via websites als Trustpilot. Veel negatieve recensies of weinig betrouwbare informatie? Dan is het verstandig om een andere webshop te kiezen. En gebruik antivirussoftware op uw computer. Dat is de basis van digitale hygiëne, net zo belangrijk als een goed slot op uw voordeur. Luister voor tips over veiligheid naar onze pod casts. Ga naar:www.ouderenwijzer.nl/veiligheid.

Bang voor autorijden - ouderenwijzer - angst onderzoek

Bang op de snelweg

De angst om auto te rijden heeft van alle angsten en zorgen de meeste invloed op het dagelijkse leven. Maar liefst 37 procent heeft daar regelmatig last van en 21 procent zelfs heel vaak. Vooral rijden in het donker, bij slecht weer en op snelwegen worden vaak genoemd. “Autorijden op de snelweg is niet leuk meer, ik probeer vaker het openbaar vervoer te gebruiken”, aldus een vrouw van 76. “Ik kan soms wakker liggen omdat ik de volgende dag met de auto ergens naartoe moet en de weg niet ken”, zegt een andere vrouw van 74 jaar. En een vrouw van 81: “Ik ben blij nog auto te kunnen rijden, want als ik van het ov afhankelijk zou zijn, kom ik mijn huis niet meer uit.”

anbo-pcob-fijn-veilig-wonen-inbraak-sloten

Minder zorgen over inbraak

Opvallend is dat klassieke criminaliteit, zoals inbraak of geweld, minder vaak wordt genoemd. In het onderzoek van 2022 was 25 procent nog bang voor inbraak in de woning. In het recente onderzoek was dat nog maar 3 procent. Dat lagere percentage is waarschijnlijk ook te danken aan het feit dat het aantal woninginbraken in Nederland vorig jaar op het laagste niveau was sinds het begin van de registraties in 2012 (CBS). Toch blijft het belangrijk om alert te blijven. Het aantal inbraken is landelijk gedaald, maar in ongeveer de helft van de twintig grootste gemeenten nam het juist toe.

Ieder zijn eigen angsten

De zorgen die ouderen hebben zijn afhankelijk van leeftijd, geslacht, woonsituatie en digitale vaardigheden. Ieder mens heeft zo zijn eigen angsten. Oudere senioren maken zich vaker zorgen over fysieke risico’s zoals vallen, terwijl jongere ouderen zich meer bezighouden met ontwikkelingen in de samenleving. Mannen hebben vaker helemaal geen zorgen (14 procent) dan vrouwen (8 procent). Ouderen met een hogere opleiding maken zich vaker zorgen over klimaatverandering (19 procent) dan praktisch opgeleiden (8 procent). Alleenstaanden ervaren vaker dan mensen die samenwonen zorgen over afhankelijk worden.

Gevoel van onveiligheid door criminaliteit

Ongeveer twee derde (67 procent) van de ondervraagden voelt zich gelukkig zelden tot nooit onveilig in de eigen buurt. Een derde voelt zich soms, regelmatig of vaak onveilig. Voor een deel van de ouderen is dat aanleiding om zelf iets te doen teneinde zich veiliger te voelen of risico’s op criminaliteit te verkleinen. Vaak gaat het om gedragsaanpassingen in en rond de woning, maar ook om technische maatregelen of hulp van anderen.

Ouderen voelen zich vaak onveilig in eigen buurt

Dit helpt volgens ouderen tegen criminaliteit

Volgens de ondervraagden helpt het vooral als politie en wijkagenten zichtbaar aanwezig zijn. Bijna de helft (49 procent) noemt dit als belangrijkste maatregel. Daarnaast vindt 31 procent zwaardere straffen een goede maatregel, meer buurtpreventie wordt door 27 procent genoemd en een snellere opsporing van daders door 24 procent. Ook betere verlichting van straten en pleinen (zegt 17 procent) en een goede voorlichting over (digitale) criminaliteit (zegt 14 procent) dragen bij aan een groter gevoel van veiligheid.

De resultaten van het angstonderzoek

Bijna zeven op de tien 65-plussers zijn nu angstiger dan toen ze jonger waren. Dat blijkt uit de via het Nationaal Seniorenpanel gehouden peiling van ANBO-PCOB onder 8224 ouderen. Waar zijn zij precies bang voor en wat betekent dat voor hun leven?

Gerelateerde artikelen

'Angst is nuttig, totdat het je leven gaat bepalen'

Meningen over angst

Meld u aan voor de gratis nieuwsbrief