'Mijn omgeving vindt het vreemd dat ik vaak moet huilen'

Emoties van toen en nu

“Tranen vloeien ook bij het horen van meerstemmige muziek, dat gaat recht naar mijn hart. Ik ben dan terug in mijn jeugd en hoor mijn oudere zussen meerstemmig zingen. Ik heb er levendige beelden bij: de plek in de kamer, de stoel waarop de zus met gitaar zit, de andere zussen die staan. De gelukzaligheid die je dan treft, hoe hemels het klonk - zelfs als ze in werkelijkheid misschien helemaal niet zo mooi zongen. Het heeft dus vaak te maken met terugkijken of met mijn geschiedenis, met het gezin waarvan ik onderdeel was en met ons dorp. Ik ben na de oorlog geboren in een tuinders dorp. Daar is generaties lang onder armoedige omstandigheden gewerkt. De volgende generaties is juist een snel toenemende vooruitgang in de schoot geworpen. Dat is een thema dat me bezighoudt en me ook emotioneel raakt. Een tekst die ik daar zelf over schreef, kan ik door een schrijnend gevoel van onrecht niet met droge ogen lezen.”

Een leven vol herinneringen

“Vijftig jaar lang heb ik niets weg gegooid, in eerste instantie omdat ik te druk was met werken. Opruimen, daar heb je tijd voor nodig. Pas als je mag lummelen, komt er ruimte voor. Zodra ik tijd heb en het humeur ernaar staat, ga ik opruimen. Er is een hoop te zien en veel te beleven. Ik neem mijn hele leven door, maar niet in een bepaalde volgorde.

Herinneringen in handschrift

Werkdossiers konden het eerste weg, maar niet allemaal. Verder gooi ik niet veel weg; ik orden en bewaar. Het kost maanden om alles te bekijken. Ik lees, ik kijk en ik weeg. Ik duik er echt in. Ik beheer ook het archief van mijn moeder en de kleine archiefjes van mijn overleden broer en zus. Met het opruimen kwam ik bijvoorbeeld een kladje tegen van de brief die mijn inmiddels overleden zusje ooit aan een vriendje schreef. Ouderwetse kladvellen, helemaal volgeschreven in haar handschrift. De dingen die worden verteld, de dingen die worden gevraagd, de manier waarop. Er ging een wereld voor me open. Omdat ze er geen eind aan weet te breien, vraagt ze aan een jongere zus hoe ze het briefje moet eindigen. En naar die zus neem ik dat briefje dan mee, op een moment dat ik zeker weet dat ze alleen thuis is. Dan zit je met z’n tweeën met natte ogen. Want je wilt niet alleen een paar feiten maar vooral het gevoel delen.”

Tranen bij het Ave Maria

“Dit is een scène die elke keer terugkomt wanneer ik het Ave Maria hoor. Mijn moeder is jarig. Haar zus gaat staan en zingt het Ave Maria. Ze is bijna blind en zingt, niet voor het publiek, maar voor mijn moeder. Je kunt het op zoveel manieren zingen, maar je kan het maar op één manier zo gericht op je zus zingen. Dat doet zij. Er zit zoveel betekenis in die stem. Wanneer ik het Ave Maria op de radio hoor, wordt mijn verbeelding geopend, dan zit ik in eens naar die film van toen te kijken. En ja, dan schieten de tranen mij in de ogen.”

“Mijn huilen heeft niet alleen te maken met het verleden. Pas kreeg ik warme reacties na het stoppen met het vrijwilligerswerk dat ik jarenlang had gedaan. In de mails zitten passages die ik niet droog kan voorlezen. Ook tv-uitzendingen kunnen de sluizen openzetten, bijvoorbeeld een aflevering van Verborgen verleden. Daar zitten zulke mooie verhalen bij, dan dringt de emotie zich aan me op en ben ik ontroerd. Al ebt dat sneller weg dan de emoties die ik voel bij mijn eigen geschiedenis. Ook het nieuws roept veel gevoelens op. Neem Gaza. Dat kan ik niet allemaal toelaten, dat krijg ik niet verwerkt, het is te veel."

Tranen die onverwacht komen

“Het is voor mij heel logisch dat ik regelmatig in tranen ben. Daarom ben ik verbaasd over de verbazing bij anderen, met name bij mijn vrouw. Het lijkt erop dat zij mijn emoties vooral ziet als een teken dat de ouderdom is ingetreden en daardoor de sentimentaliteit hoogtij viert. Voor haar is het wennen, ze kan het niet plaatsen. Haar reactie is regelmatig: ‘Je gaat daar toch ook al niet om huilen?’ Toch kunnen mijn tranen ook mij enorm verrassen, want vaak zie ik het niet aankomen dat ik een zakdoek nodig heb. Ik heb in ieder geval geen behoefte om mezelf te verdedigen of dingen uit te leggen. Met andere mannen heb ik er volgens mij nooit over gesproken. Of toch, met één vriend, maar dan vrij oppervlakkig.”

Het verleden dat blijft bewegen

“Vaak is de emotie er onverwacht, het overkomt me doordat ik iets hoor of zie. Daarnaast zoek ik het zelf op, omdat ik de geschiedenis in duik en daarin ga wroeten. Of het lastig is? Helemaal niet, voor mij mag het zo blijven. De herinneringen zijn allemaal nieuwe filmpjes, zonder dat er een camera aan te pas hoeft te komen. Met perfecte audio en ideale belichting. Ontroerd raken hangt samen met een besef. Je beseft dat iets bestaat, dat het heeft bestaan, dat het op die manier heeft bestaan.”