Eric Brendel: "Bereid u goed voor op uw pensioen"

Bij het woord pensioen denken we al gauw aan inkomen. Maar het gaat om veel meer. Eric Brendel, beleidsadviseur koopkracht en inkomen bij ANBO-PCOB, geeft advies: “Bereid u goed voor en gun uzelf de tijd om te wennen aan deze nieuwe levensfase.”

Uit het onderzoek Mijlpaal Pensioen van ANBO-PCOB blijkt dat veel mensen zich niet goed voorbereiden op hun pensioen. Eric herkent dit: “Als je niet meer werkt, valt er van alles weg: je weekstructuur, je collega’s, je zingeving. Mensen gaan daar heel verschillend mee om. Voor de een voelt met pensioen gaan als een lange, heerlijke vakantie, de ander valt in een zwart gat.”

Eerst: hoeveel geld gaat u krijgen?

Een financiële basis geeft rust, stelt Eric. “Op www.mijnpensioenoverzicht.nl ziet u hoeveel pensioen-inkomen u naar verwachting krijgt. Bekijk vooral wat u netto overhoudt, na belasting en andere inhoudingen. Dan weet u of u uw uitgaven moet aanpassen.” Dat laatste is beslist geen overbodige luxe: uit het onderzoek van ANBO-PCOB blijkt dat maar liefst een op de vier gepensioneerden onaangenaam verrast is omdat het pensioeninkomen lager uitpakt dan verwacht. Eric: “Dat zou eigenlijk niet hoeven, want iedereen krijgt jaarlijks een pensioenoverzicht van de pensioenuitvoerders. Maar veel mensen steken hun kop in het zand en lezen die brieven niet. Dan kom je er pas laat achter dat je minder inkomen hebt dan je dacht. En ben je eenmaal gepensioneerd, dan zijn er weinig mogelijkheden om je inkomen nog te vergroten.”

Waarom valt het pensioen soms tegen?

Dat het pensioeninkomen soms tegenvalt, heeft vaak te maken met een verkeerd beeld vooraf, legt Eric uit. “Kijk ook naar het nettobedrag, niet alleen naar het brutobedrag.” Ook is de pensioenregeling van de ene werkgever soms beter dan die van een andere. “Ik sprak een man en een vrouw die evenveel jaren werkten en evenveel verdienden, maar toch kreeg hij veel minder aanvullend pensioen dan zij. Wat bleek? Voor zijn pensioen werd jaarlijks 10 procent pensioenpremie betaald, voor die van haar 25 procent. Dat is nogal een verschil.” Ook de vuistregel dat je 70 procent van je laatste salaris opbouwt, klopt volgens Eric lang niet altijd: “Dat lukt alleen na veertig jaar pensioenopbouw met voldoende premie. Ik krijg regelmatig vragen van leden of hun pensioen wel klopt. Bijna altijd is het correct, het voelt alleen als een tegenvaller.”

Let op de uitgaven!

De meeste mensen gaan er met hun pensionering op achteruit in inkomen. Kijk daarom goed naar de uitgaven, adviseert Eric. “Sommige kosten vallen weg, zoals die voor woon-werkverkeer en werkkleding. Andere uitgaven kunnen stijgen. Je wilt vaker met vakantie, een hobby oppakken of je woning aanpassen. Houd ook alvast rekening met latere kosten, zoals voor hulp aan huis en zorg. En heeft u een eigen woning, dan kan het prettig zijn als de hypotheek is afgelost. U heeft dan lagere woonlasten.”

Check de loonheffingskorting

Let ook op de loonheffingskorting. Die mag u maar op één inkomen toepassen. Anders krijgt u te veel korting en moet u terugbetalen. Eric: “Meestal adviseer ik om de loonheffingskorting toe te passen op het hoogste inkomen. De SVB past de loonheffingskorting standaard toe op de AOW, tenzij u aangeeft dat u dat niet wilt. Controleer bij twijfel bij de SVB, uw pensioenfonds of uw uitkeringsinstantie of de loonheffingskorting wel of niet wordt toegepast.”

Een nieuw pensioenstelsel

De Wet toekomst pensioenen (Wtp) is op 1 juli 2023 ingegaan om het Nederlandse pensioenstelsel moderner en persoonlijker te maken. Pensioenfondsen en werkgevers hebben tot uiterlijk 1 januari 2028 de tijd om de regelingen om te zetten. Bij de meeste pensioenfondsen worden de pensioenen die al zijn opgebouwd ook overgezet naar de nieuwe regeling. Sommige mensen maken zich hier over zorgen, merkt Eric. “In goede tijden kan de pensioenuitkering omhooggaan, in mindere tijden kan hij omlaaggaan. Gelukkig hebben de meeste pensioenfondsen een buffer ter bescherming van de uitkeringen.” Eén keer per jaar stelt het pensioenfonds de hoogte van de pensioenuitkering opnieuw vast. “Lees deze berichten goed”, adviseert Eric.

Ruimte voor iets anders dan werk

Veel mensen kijken ernaar uit om niet meer te hoeven werken. Geen wekker, geen vergaderingen, geen verplichtingen. Maar werk geeft ook structuur, sociale contacten, waardering en het gevoel ertoe te doen. Als dat wegvalt, ontstaat ruimte, maar soms ook leegte. Eric: “In het begin voelt het als vakantie, maar op een gegeven moment is het gewoon je leven. Je ervaringen veranderen.” Een nieuwe weekindeling kan volgens Eric helpen. “Plan niet de hele week vol, want vrijheid en rust zijn waardevolle aspecten van het met pensioen zijn. Maar enige structuur geeft vaak wel houvast. Denk daarbij aan sport, vrijwilligerswerk, een cursus of bezoekjes aan familie en vrienden.”

Samen thuis is wennen

Opeens bent u zeven dagen per week thuis. Als u een partner heeft, is dat voor beiden wennen. Als de ander vooral thuis was, gaat u zich nu misschien meer bemoeien met de huishouding. Het kan ook zo zijn dat de een zelf dingen wil ondernemen, zoals vrijwilligerswerk of een hobby, terwijl de ander liever samen iets doet. “Het helpt om verwachtingen uit te spreken”, zegt Eric. “Ook als een van beide partners al met pensioen is en de ander nog werkt, kunnen verwachtingen botsen.”

Houd en leg contact met anderen

Wie met pensioen gaat, kan het contact met collega’s gaan missen. “Als je niet oppast, wordt je sociale kring heel klein”, waarschuwt Eric. “Vooral mensen die een drukke baan hadden en weinig tijd voor hobby’s en sociale contacten, merken dit. Dat kan een gevoel van eenzaamheid geven.”

“Wacht daarom niet tot anderen contact opnemen”, adviseert Eric. “Nodig mensen uit, sluit u aan bij een activiteit of word actief bij een vereniging. Digitale contacten kunnen waardevol zijn, maar het persoonlijke contact blijft belangrijk. Zoek een vorm die bij u past, zoals een wandelgroep, sportclub, studiegroep of leesclub. Veel mensen doen vrijwilligerswerk. Dit zorgt voor contacten, structuur en voldoening. Een paar dagen betaalde arbeid of een eigen bedrijfje beginnen, is natuurlijk ook een optie.”

Wie ben ik?

De vraag naar zingeving kan na de pensionering op de voorgrond komen. Wie ben ik als mijn werk niet langer een belangrijk onderdeel is van mijn identiteit? Waarvoor word ik nog gevraagd? Wat wil ik betekenen voor anderen? Zingeving hoeft niet groots te zijn. Eric noemt het voorbeeld van een ANBO-PCOB-lid dat na zijn pensioen thuiszat en niets te doen had. “Nu rijdt hij twee dagen per week in een busje om mensen te vervoeren.” Ook oppassen op de kleinkinderen, een buur helpen of kennis doorgeven kan voldoening geven. “Vraag uzelf af waar u energie van krijgt. Misschien heeft u tijdens uw werkzame leven iets laten liggen. Het kan ook zijn dat u meer aandacht wilt geven aan rust, gezondheid en de mensen om u heen.”

Blijf je afvragen wat bij je past

De pensioenperiode bestaat niet uit één vaste fase, benadrukt Eric tot slot. “De eerste jaren kunnen in het teken staan van reizen en actieve bezigheden. De jaren daarna van een wat rustiger bestaan. Ook kunnen gezondheid, mantelzorg, verlies van een partner of een verhuizing om nieuwe keuzes vragen. Sta daarom af en toe stil bij twee vragen: past mijn financiële situatie nog bij mijn leven en past de manier waarop ik mijn tijd doorbreng nog wel bij mij? Een goed pensioen draait niet alleen om zekerheid op de bankrekening. Het gaat ook over verbondenheid, zelfstandigheid, plezier en het gevoel dat jouw tijd ertoe doet."