'Er zijn gewoon mensen die ik liever niet meer wil zien'

"Door mijn ziekte zijn ook mijn vriendschappen en contacten veranderd", zegt Anna (65). 'Nog steeds heb ik weinig energie. Zo ben ik de afgelopen tijd helaas enkele vriendinnen kwijtgeraakt."

"Het eerste half jaar had ik door de operatie en de chemokuren mijn handen vol aan mezelf. Ik moest mensen teleurstellen in hun verlangen om te komen. Het meeste bezoek heb ik afgehouden, op een paar mensen na. Ik had al mijn energie nodig om het thuis draaiend te houden: mijn geliefde heeft de ziekte van Alzheimer. Nog steeds heb ik weinig energie. Zo lig ik na het ontbijt even op bed en ga ik ook na het middageten rusten."

"Wat ik ingewikkeld vind aan ziek zijn, is het uitspreken van mijn behoefte om mensen niet te zien. Gisteren vroeg bijvoorbeeld iemand uit de straat of ze kon komen. Als ik kom maar zeg, is de hele ochtend weg met koffie drinken en praten. Die tijd breng ik liever door in de tuin, ik heb al zo weinig ruimte voor mezelf. Maar nee zeggen is moeilijk, dus ik zeg: 'Deze week heb ik al te veel, ik ben te moe, misschien volgende week'. Er komt een moment dat ik zeg: 'Kom maar'. Want ik wil mensen niet afwijzen en de buurcontacten vind ik belangrijk. Mensen uit de straat hebben veel voor ons gedaan na mijn operatie. Ze brachten eten aan de deur en kwamen vragen wat ze konden doen. We hebben er dankbaar gebruik van gemaakt. Maar nu kan ik er nog steeds niet genoeg zijn voor anderen."

Fijner

"Door mijn ziekte is er veel verschoven. Mijn lijf is veranderd, ik kan weinig aan en lange dagen red ik niet. Het is voortdurend schipperen tussen wat ik zelf nodig heb en wat ik vind dat ik moet doen om mensen niet kwijt te raken. De tijd samen red ik wel, maar daarna ben ik niets meer waard. Ik heb geleerd de tijdsduur van afspraken te beperken. En het is heerlijk om met vrienden buitenshuis te lunchen. Bijpraten, gezellig eten, niets hoeven doen en op tijd weer naar huis. Op straat een praatje maken of één kopje koffie drinken is voor mij soms fijner dan een ochtend samenzijn."

Niet verdwenen

"Gesprekken zijn ingewikkelder geworden. Er zijn mensen die meteen hun eigen ziekteverhalen vertellen en mensen die het naadje van de kous willen weten over mijn behandelingen. Ik wil best vertellen hoe het met me gaat, maar niet steeds in het ziekteverhaal terechtkomen. Ik ben zoveel meer dan mijn ziekte en word er zelf al elke dag mee geconfronteerd dat ik niet meer ben wie ik was. Dat verlies van identiteit is ingewikkeld en kan ik maar met een paar mensen echt delen. Ik merkte pas later dat mensen de eerste tijd hun eigen verhalen hebben achtergehouden. Ze vertelden bijvoorbeeld niet dat ze zelf ziek waren geweest, omdat het niet zo’n erge ziekte was als die van mij. Of ze verzwegen hun vakantie. Dan dacht ik: hé, ik ben niet verdwenen, ik kan wel luisteren en je verhaal horen. Ik heb misschien niet de energie om er lang over door te praten, maar wil wel weten hoe het met jou is, waar je mee bezig bent."

Mooie vraag

"Ik ben de afgelopen tijd helaas enkele vriendinnen kwijtgeraakt. Bij één goede vriendin is het contact nu beperkt tot kaarten met Kerst en verjaardagen. Er is geen enkele handreiking voor contact of een ontmoeting. Ik snap het niet, maar heb geen energie er zelf aan te trekken. Een andere vriendin stond een dag na de operatie ineens aan mijn bed, omdat ze toevallig in het ziekenhuis was. Daarna heb ik haar niet meer gezien. Zo heb ik meer verhalen van verlies van vriendschap."

"Gelukkig zijn er belangrijke mensen gebleven. Met één vriendin is het contact intensiever geworden. Naast onze afspraken zijn we elkaar brieven gaan schrijven. Ze reageert op mij en vertelt ook haar verhaal, dat is voor mij heel waardevol. Soms schrijf ik een tijdje niet, omdat het niet lukt. Dan krijg ik een brief extra, want ze begrijpt het. Het is geweldig dat iemand aan je denkt en dat laat weten. Een andere vriendin stelde de mooie vraag wat ik werkelijk wilde. Ze woont ver weg en kan moeilijk reizen. Ik zei: schrijf me maar, je hoeft niet steeds te komen. Nu stuurt ze om de paar dagen post, een kaart met berichten over haar dagelijks leven. Die constante aandacht, in liefde, zonder iets terug te vragen, dat is zo fijn. Af en toe schrijf ik een kaart of appje terug. Voor meer heb ik geen energie."

Nieuwe vriendschappen

"Sommige gezamenlijke vrienden zijn meer aanwezig dan vroeger. Ik vind het ontroerend dat ze blijven. Misschien snappen ze het omdat ze zelf dingen hebben meegemaakt. En vriendschap kan ook doorgaan als je elkaar minder ziet. Er komen ook nieuwe mensen op mijn pad en het is zeker mogelijk dat er nieuwe vriendschappen ontstaan. Daar verheug ik me op."

"De kanker die ik heb, kan snel terugkomen. Daar ben ik niet dag en nacht mee bezig, maar ik leef wel met die wetenschap. Ik moet leven met wat er is, dat geldt ook voor mijn vriendschappen. Natuurlijk heb ik zelf belang bij fijne relaties, maar als ik merk dat er van de ander niets komt, ben ik sneller dan vroeger bereid het los te laten. Ik realiseer me dat zelfs mijn beste vriendinnen niet kunnen voelen hoe moe ik ben, hoe gelaagd het allemaal is en hoeveel werk het voor me is dingen te verwerken en door te gaan."

Weerbaarder

"Afspraken, taken, verantwoordelijkheden: ik moet nu het leven dragen voor twee en daar kan weinig bij. Wanneer ik heel moe ben, ben ik snel verdrietig. Er zijn momenten waarop ik denk: ik weet niet of ik dit leven nog leuk vind, ik kan maar beter doodgaan. Maar dan voel ik: dat ben ik toch niet, die dit denkt. Ik ben nu weerbaarder dan een jaar geleden, ik kan meer en ik wil graag leven, maar het is wel een zwaar leven."

"In een verborgen kastje in mijn hoofd zitten al mijn verlangens. Je hoeft het maar te vragen en ik lepel zo mijn plannen op. Het is een verlangen en tegelijkertijd moet ik dat verlangen temmen, omdat ik mijn wensen niet waar kan maken in het hier en nu. Ik weet gewoon niet hoe het verder gaat. Maar als ik mag blijven leven, heb ik door deze plannen zeker een perspectief. Nu kan ik het niet overzien, ik weet niet eens of er een later is. Ik ben in een ander leven aanbeland en probeer er het beste van te maken."